Waarom het moment belangrijker is dan de knip
In augustus was het werk nog licht: steeds even toppen en blad weghalen om de druiven te laten rijpen. De grote snoeibeurt bleef bewust liggen tot de winter. Dat wintervenster komt nu over een week of vier open, en het is smaller dan veel tuiniers denken.
Bij de druif (Vitis vinifera) maakt het wanneer minstens zoveel uit als het hoe. Zowel de Britse RHS als Groei & Bloei noemen de vroege winter als beste moment: van eind november tot en met december, als de plant volledig in rust is. Wacht je tot januari of later, dan komt de sapstroom al op gang. Een snoeiwond gaat dan ‘bloeden’: er druppelt helder sap uit, soms dagenlang. Een oudere druif gaat daar meestal niet dood aan, maar hij verliest wel energie die anders naar nieuwe scheuten was gegaan. En het sap kan over de ogen lopen die je juist wilde sparen.
De regel is eenvoudig: blad eraf, sap in rust, snoeien. Snoei niet zolang er nog herfstblad aan zit, en wacht niet tot na Nieuwjaar.
Een hand raakt vergeelde druivenbladeren aan, eind november — AI-illustratie
Zo zie je dat je druif zover is
Kijk naar de plant, niet naar de kalender:
- Het blad is gevallen, of het is geel en laat los zodra je het aanraakt. Is de druif nog groen, dan trekt hij nog suikers terug in het hout. Geef hem dan nog een week of twee.
- De ranken van dit jaar zijn bruin en houtig, tot in de toppen. Groene, buigzame toppen zijn niet afgerijpt. Die vriezen deze winter toch terug, nog een reden om ze weg te knippen.
- Er zijn al een of twee nachtvorsten geweest. Dat hoeft niet, maar een paar koude nachten brengen de druif meestal helemaal in rust.
In de meeste Nederlandse en Belgische tuinen valt dat in de tweede helft van november. In een zachte, beschutte stadstuin kan het begin december worden. Een druif in de kas is de uitzondering: daar komt het sap eerder op gang, dus snoei die zodra het blad eraf is, liefst nog vóór december.
Er is ook een uitzondering de andere kant op. Ligt je tuin in een vorstgevoelige laagte waar late voorjaarsvorst geregeld de jonge scheuten zwart kleurt, dan stellen sommige kwekers het snoeien uit tot het vroege voorjaar. De ogen die overblijven lopen dan later uit. Je neemt een beetje bloeden op de koop toe in ruil voor minder vorstschade. Dat loont alleen als voorjaarsvorst bij jou echt een probleem is.
Een verhoute druivenrank met sporen en rechtopgaande scheuten, eind november — AI-illustratie
Gesteltak met tappen: snoeien op twee ogen
De meeste druiven tegen een muur, schutting of pergola groeien als cordon: één vaste houtige gesteltak, met daarop op regelmatige afstand korte, knobbelige stompjes, de tappen. Uit elke tap is deze zomer een of meer lange ranken gegroeid, en aan die ranken hingen de trossen.
Bij elke tap doe je in de winter hetzelfde:
- Kies de sterkste, best geplaatste rank op elke tap, het liefst de rank die het dichtst bij de gesteltak zit.
- Knip die terug tot twee ogen. Tel vanaf de voet twee dikke knoppen omhoog en knip zo’n 2 cm boven het tweede oog. Laat de snijwond van het oog af schuin aflopen, dan loopt vocht weg.
- Haal alle andere ranken op die tap helemaal weg, vlak tegen de tap aan.
Volgend voorjaar loopt uit elk van die twee ogen een scheut uit. Houd de sterkste en wrijf de zwakste weg. Aan die scheut komen volgende zomer de trossen. Druiven vormen hun vruchten altijd aan nieuwe groene scheuten die uit het hout van vorig jaar groeien. Een druif die je hard terugzet tot twee ogen, verliest dus geen oogst: zo maak je de oogst juist.
Na een aantal jaren worden tappen lang en knoestig. Zaag om de paar winters een oude tap vlak bij de gesteltak af. Een slapend oog bij de voet geeft meestal een nieuwe. Knip ook de top van de gesteltak terug tot waar je hem wilt laten eindigen, en haal dun of dood hout weg.
Guyot: de oude draagrank eruit, een nieuwe erin
Druiven in rijen langs draden, zoals in een wijngaard, staan meestal in Guyot-snoei. Daar is geen lange vaste gesteltak, maar een korte stam. Elk jaar bind je een of twee draagranken langs de onderste draad.
Het winterwerk is een wissel:
- Knip de draagrank die dit jaar vrucht droeg helemaal terug tot aan de stam.
- Kies een of twee stevige nieuwe ranken die deze zomer vlak onder de top van de stam zijn gegroeid.
- Buig elke nieuwe rank langs de draad en bind hem vast, en knip hem in op ongeveer acht tot twaalf ogen.
- Zet nog één rank terug op twee ogen als reserve. Die levert volgend jaar de nieuwe draagranken.
De eerste keer voelt het rigoureus: je haalt bijna alles weg wat de druif dit jaar heeft gemaakt. Maar Guyot draait om jaarlijkse vernieuwing. Laat je de oude draagranken zitten, dan geeft de druif al snel alleen nog vrucht aan de uiteinden.
Een schone, onbehandelde snoeiwond op een oude wijnstok, eind november — AI-illustratie
Wondafdekmiddel? Niet nodig
Wondafdekmiddel houdt een bloedende druif niet tegen en kan vocht tegen het hout vasthouden. Het enige wat echt werkt, is het juiste moment: snoei als de druif volledig in rust is, dan blijven de wonden droog. Zie je na een late snoeibeurt toch sap druppelen, laat het dan gewoon gaan. Het stopt vanzelf zodra het blad uitloopt en het sap omhoog trekt.
Gooi het snoeisel niet weg. Potlooddikke stukken afgerijpte rank met drie of vier ogen wortelen goed als houtige stek. Steek ze voor twee derde in een pot met zanderige potgrond of in een vrij plekje in de border en laat ze tot het voorjaar met rust.
In het kort
Wacht tot het blad gevallen is en de ranken bruin zijn, en snoei dan tussen eind november en eind december. Bij een cordon zet je elke tap terug op twee ogen. Bij Guyot haal je de draagrank van dit jaar weg en bind je een nieuwe aan. Wacht niet tot januari: dan stroomt het sap en bloeden de wonden. Het is hetzelfde ritme van toppen in de zomer en hard snoeien in de winter als bij de wintersnoei van de blauweregen op twee knoppen. De Cresco-snoeikalender geeft het venster voor jouw druif aan op basis van het weer bij jou in de buurt, dus je hoeft niet te gokken op een datum.