Lathyrus (Lathyrus odoratus), de reukerwt, is een eenjarige met maar één doel: zaad zetten en doodgaan. Elke bloem die hij in juni opent is een middel daartoe, niet het doel zelf. De geur, de kleur, de lange stelen die je voor de vaas wilt — het is allemaal lokaas voor een bestuiver, en zodra een bloem bevrucht is, begint de plant er een peul achter te zwellen. Is die peul eenmaal onderweg, dan beschouwt de rank de klus als geklaard en zet de bloemproductie op een lager pitje. Laat je één steel zaad zetten, dan zie je de hele plant binnen twee weken zijn interesse verliezen.
Daar zit het hele geheim van een lathyrus die van juni tot in september bloeit: laat hem nooit klaar zijn. Blijf de bloemen weghalen en de plant blijft ze maken, want voor zijn gevoel is het hem nog steeds niet gelukt zich voort te planten. Ben je een week op vakantie en kom je terug bij een wirwar van dikke groene peulen, dan is de bloei voor dit jaar zo goed als voorbij.
Wat één peul met de plant doet
Kijk eens naar een steel die je hebt laten zitten. De bloem verwelkt, de blaadjes verschrompelen en daarachter begint een smalle groene peul dikker te worden — eerst plat, dan boller naarmate de zaden binnenin zwellen. Die peul is een hormonaal signaal. De rijpende zaden geven de groeistoffen af die de rest van de rank vertellen om suikers weg te sturen van nieuwe knoppen en naar het rijpen van zaad.
De plant heeft maar een beperkte hoeveelheid energie. Hij kan niet tegelijk een golf nieuwe bloemstelen én een oogst rijpende peulen financieren, dus kiest hij elke keer voor de peulen — dat is zijn hele bestaansreden. Daarom kan een lathyrus die eind juni nog tien stelen per week gaf, half juli terug zijn naar twee of drie magere, kortstelige bloemen als je hem hebt laten zaaien. Hij is niet uitgeput. Het is hem gelukt, en een geslaagde eenjarige stopt met bloeien.
A garden scene with sweet peas and a basket of picked flowers — AI-generated illustration
De regel: pluk elke bloem, om de dag
De Britse RHS zegt het onomwonden — eenjarige lathyrus stopt met bloeien als je peulen laat ontstaan, dus haal je de bloemen zo vaak mogelijk weg. In de praktijk betekent dat: loop het hele seizoen om de dag langs de rank en haal elke open steel eraf, of je hem nu binnen wilt hebben of niet.
Dit is het punt waar de meeste tuiniers de fout in gaan. Ze plukken de mooiste stelen voor een vaas en laten de rest “om van te genieten aan de plant” — en juist die achtergebleven bloemen zetten stilletjes de peulen die de rank uitschakelen. Er bestaat geen “een paar laten zitten voor de bijen”. Is een bloem volledig open, dan gaat hij eraf — naar binnen, op de composthoop, dat maakt niet uit. Het wéghalen is wat de plant aan het werk houdt.
Pluk in de koelte van de ochtend, als de stelen vol water zitten en de geur het sterkst is. Een steel is op zijn best voor de vaas als de onderste een of twee bloemen open zijn en de bovenste knoppen al kleur tonen maar nog dicht zitten — op water bloeit de aar dan nog bijna een week verder open.
Garden shears about to cut a sweet pea stem, with flowers in the background — AI-generated illustration
Hoe je de snede maakt
Voor lathyrus heb je geen snoeischaar nodig — de stelen zijn zacht genoeg om te knijpen, al geeft een klein schaartje een nettere snede op een dikke cordonsteel. Volg de bloemsteel (het dunne stengeltje dat de bloemen draagt) tot waar hij aan de klimstengel vastzit, en haal hem daar, precies op die aanhechting, weg. Je verwijdert de hele bloemsteel, niet alleen de uitgebloeide koppen, zodat er niets achterblijft om een peul van te maken.
Knip je alleen een uitgebloeide bloem weg in plaats van te plukken voor de vaas, dan geldt precies hetzelfde: neem het hele steeltje terug tot op de hoofdstengel. Een bloem die je halverwege afbreekt laat een stompje achter dat onderaan alsnog een peul of twee kan zwellen.
Spoor de peulen op die je hebt gemist
Hoe nauwgezet je ook bent, een paar bloemen glippen er altijd doorheen — verstopt achter het blad, tussen twee rondjes door geopend en bevrucht. Besteed dus elke keer dat je plukt dertig seconden aan het opsporen van peulen. Ze zijn makkelijk te herkennen als je de vorm eenmaal kent: platte tot bolle groene peultjes, vaak met twee of drie tegelijk, hangend waar eerst een bloem zat.
Knip elke peul die je vindt weg, hoe ver hij ook is. Een halfrijpe peul trekt nog steeds aan de plant, en hem weghalen vertelt de rank dat de missie weer is mislukt — blijf bloeien. Dit peulenrondje is de nuttigste vijf minuten die je in juli aan een lathyrus kunt besteden, en het is de stap die het verschil maakt tussen een wigwam die in september nog doorgaat en eentje die in de hitte van de hoogzomer is verbruind.
A bed of lathyrus flowers with pruning shears nestled among them — AI-generated illustration
Als plukken niet genoeg is
Pluk je trouw en drogen de bloemen in juli toch op, dan vertelt de rank je meestal iets over zijn wortels, niet over zijn bloemen. Drie dingen laten een lathyrus haperen, zelfs als je de peulen onder controle hebt:
- Droogte. Lathyrus is dorstig. Een droge wortelvoet in een warme periode laat hem knoppen verliezen vóór ze opengaan en zijn stelen korter maken. Geef in de zomer een paar keer per week een flinke gietbeurt onderaan, in plaats van dagelijks het blad nat te sproeien.
- Honger. Het zijn gulzige eters, zeker in pot. Een wekelijkse kalirijke bemesting — dezelfde tomatenmest die je op dahlia’s gebruikt — houdt de golf op gang. Te veel stikstof doet het omgekeerde: veel blad, weinig bloemen.
- Hitte. Boven een graad of 25 mokt lathyrus en kan hij de bloei pauzeren, wat je ook doet. Dat is normaal. Blijf plukken en water geven door de hitte heen, dan pakken de meeste de draad weer op als de nachten eind zomer afkoelen.
Echte meeldauw — een wit waas op het blad in een droge augustus — is de andere veelvoorkomende moordenaar laat in het seizoen. Houd de wortels vochtig (meeldauw gedijt bij droge wortels en vochtige lucht) en de planten houden het veel langer vol.
Door tot in september
Krijg je het plukritme onder de knie, dan bloeit een vroeg gezaaide wigwam lathyrus van juni tot diep in september — een run van vier maanden uit een plant die, aan zijn lot overgelaten, half juli de tent al had gesloten. Het werk is minimaal; de discipline is alles. Pluk dagelijks, haal elke peul weg, geef de wortels water en bemest één keer per week.
Diezelfde logica — haal de uitgebloeide bloem weg vóór hij zaad zet — loopt door de hele zomerborder. Het is precies waarom je een uitgebloeide roos schoon afbreekt om de herhaalbloei aan de gang te houden, en waarom je in mei de toppen uitkneep om je lathyrus überhaupt aan het klimmen te krijgen. Wil je de data en mestintervallen liever niet onthouden, dan houdt Cresco het pluk- en mestvenster bij voor elke plant die je teelt en herinnert je eraan in de week dat het ertoe doet.