Waarom je hem nu pas ziet
De hele zomer verstopt maretak (Viscum album) zich in de kruin. Het blad heeft ongeveer dezelfde kleur als dat van de appel en de bollen hangen hoog, waar niemand kijkt. Valt in november het blad, dan zie je ze ineens: ronde, groenblijvende bollen in de kale takken. Soms één, soms een heel stel.
Precies daarom zijn de late herfst en de winter het moment om er iets aan te doen. Je ziet elke bol, de boom is in rust en de takjes die je wegknipt, komen met de feestdagen goed van pas. Hang ze boven de deur of geef ze weg: maretak oogsten in december is het makkelijkste klusje in de boomgaard.
Een vitaal maretakbosje siert een gezonde appelboomtak — AI-illustratie
Wat maretak met een appelboom doet
Maretak is een halfparasiet. Hij heeft groen blad en maakt een deel van zijn eigen suikers, maar water en mineralen haalt hij rechtstreeks uit de boom. Dat doet hij via een soort wortel, het haustorium (zuigwortel), dat het hout in groeit en de sapstroom aftapt.
Eén of twee bollen in een grote, gezonde boom kunnen weinig kwaad. In Zuid-Limburg staan hoogstamboomgaarden die al tientallen jaren maretak dragen. Het wordt pas een probleem als je hem laat uitbreiden:
- De tak voorbij de bol verhongert. Maretak zit tussen de wortels en alles wat verder naar buiten groeit. Het hout voorbij een zware bol krijgt minder water, bloeit minder, draagt minder vruchten en sterft vaak terug.
- Takken worden zwaar en breekbaar. Een grote bol vangt wind en sneeuw. Aangetaste takken knappen sneller tijdens een winterstorm.
- Hij vermenigvuldigt zich. Vogels zoals de grote lijster en, in de winter, de zwartkop eten de witte bessen en vegen de kleverige zaden af op takjes in de buurt. Zo wordt één bol met bessen binnen een paar jaar vijf bollen, vaak in dezelfde boom.
Het doel is dus niet om elk takje uit te roeien. Je wilt de maretak op een niveau houden dat de boom aankan, en voorkomen dat hij het jonge, vruchtdragende hout overneemt.
Alleen de bol afknippen werkt niet
Je neiging is om de bol vast te pakken en eraf te trekken, of hem vlak tegen de bast af te knippen. Dan heb je een mooie bos voor in de gang en ziet de boom er weer netjes uit. Maar volgend najaar zit de maretak gewoon weer op precies dezelfde plek.
Dat komt door het haustorium. Dat blijft leven in de tak en loopt vaak een paar centimeter verder door het hout dan waar de bol lijkt te beginnen. Knip je alleen het blad weg, dan loopt de zuigwortel gewoon opnieuw uit. Je hebt de maretak niet verwijderd, je hebt hem gesnoeid. En net als de meeste planten komt hij dan vaak voller terug.
Dat is handig als je juist élk jaar kersttakjes wilt van een oude boom die het prima trekt. Maar wil je de maretak echt kwijt, dan moet de snoeischaar in de appel, niet in de maretak.
Een hand meet een ruime span onder een maretakklomp aan een tak — AI-illustratie
Waar je zaagt: een flinke hand onder de bol
Om maretak echt te verwijderen, haal je het stuk tak weg waarop hij groeit.
- Volg de tak vanaf de bol terug richting stam. Zoek een zaagpunt minstens 20 à 30 cm onder de plek waar de maretak vastzit, ongeveer een flinke handbreedte. Dat is meestal genoeg om voorbij het haustorium te komen.
- Snoei terug op een gezonde zijtak of op de moedertak. Laat geen kale stomp staan: een stomp zonder knoppen sterft af en nodigt rot uit. Knip net boven een zijscheut die een goede kant op wijst, of haal de hele tak weg tot waar hij aan een dikkere tak vastzit.
- Zaag bij dikkere takken buiten de takkraag. Haal je een hele tak weg, zaag dan net buiten de verdikte ring aan de voet, nooit vlak langs de moedertak. Meer daarover lees je in tak afzagen buiten de takkraag.
- Bekijk het zaagvlak. Zie je kleine groene of geelgroene vlekjes in het hout, dan loopt het haustorium nog verder door. Haal er nog 10 cm af.
Werk met schoon, scherp gereedschap: een snoeizaag voor alles wat dikker is dan een duim, een takkenschaar of snoeischaar voor dunner hout. Het gesnoeide hout mag op de composthoop of in de groenbak; maretak kan niet opnieuw aanslaan vanaf een afgezaagde tak op de grond.
Als hij op de stam of een gesteltak zit
Soms zit de maretak op hout dat je niet kunt missen: de stam zelf, of een gesteltak die de halve kroon draagt. Die wegzagen doet meer schade dan de maretak.
Doe dan dit:
- Knip de bol zo dicht mogelijk langs de bast weg.
- Herhaal dat elke winter. Elke keer kost het opnieuw uitlopen het haustorium energie, en een bol die je regelmatig terugknipt, wordt nooit groot genoeg om bessen te dragen en zich te verspreiden.
- Sommige boomverzorgers wikkelen de plek daarna in een paar lagen zwart plastic om licht tegen te houden en nieuwe uitloop te remmen. Doe je dat, leg het dan losjes zodat het de tak niet insnoert, en controleer het elk jaar.
Het is beheer en geen genezing, maar een boom met een klein, regelmatig teruggeknipt pluimpje maretak op de stam blijft jarenlang gewoon appels geven.
Welke bollen weg moeten en welke mogen blijven
Maretak is mannelijk of vrouwelijk, en alleen de vrouwelijke planten dragen de witte bessen. Zo kun je makkelijk prioriteren:
- Eerst weg: bollen met bessen op jong, vruchtdragend hout, en alles op takken die al dunner worden of terugsterven. Die doen de meeste schade en verspreiden het meeste zaad.
- Daarna: elke bol op een kleine of jonge boom. Een boom die jonger is dan tien jaar, of op een zwakke onderstam staat, heeft weinig reserve.
- Mag blijven: één of twee bollen in een grote, groeikrachtige oude boom, zeker op een buitentak die je ooit best kunt missen. Ze zijn waardevol voor wintervogels en voor de insecten die van maretak afhankelijk zijn.
Vuistregel: draagt meer dan ongeveer een kwart van de takken maretak, verdeel dan een flinke opschoonbeurt over de komende twee winters. Zo haal je niet in één keer te veel van de kroon weg, wat alleen een bos waterloten oplevert.
Een forse maretakbol siert de boomtak, met kleinere exemplaren rondom — AI-illustratie
Mag je maretak zomaar weghalen?
Maretak is in Nederland lange tijd een wettelijk beschermde soort geweest, en in Zuid-Limburg, waar hij het meest voorkomt, wordt er nog altijd zorgvuldig mee omgegaan. Wat er precies mag, kan per provincie verschillen. Gaat het om meer dan een paar takjes in je eigen tuin, of om een monumentale hoogstamboomgaard, check dan even bij je provincie of gemeente wat de regels zijn. Kerstgroen kopen kan ook prima bij een kwekerij die maretak teelt.
Wanneer je het doet
Van bladval tot eind februari. In november en december zie je maretak het best en zijn de bessen rijp. Knip je ze weg voordat vogels ze opeten, dan voorkom je dat de volgende generatie wordt uitgezaaid.
Geef je je appel- en perenbomen toch al hun wintersnoei, combineer de klussen dan. De maretak-snoei telt mee in het totaal: haal samen niet meer dan ongeveer een kwart van de kroon weg in één winter. Lees in waarom je appelbomen in de winter snoeit en niet in de herfst hoe je de rest van die snoeibeurt aanpakt.
Snoei niet tijdens strenge vorst: bevroren hout splintert makkelijker en de zaagvlakken scheuren.
Snel overzicht
- Zoek vanaf november naar maretak in de kale kroon.
- Haal eerst de bollen met bessen weg, vooral op jonge of zwakke takken.
- Zaag de tak 20 à 30 cm onder de bol af, terug op een zijtak of de moedertak.
- Op de stam of gesteltakken: knip vlak langs de bast en herhaal elke winter.
- Snoei per jaar niet meer dan een kwart van de kroon weg.
- Geniet binnen van de takjes, maar houd de bessen uit de buurt van kinderen en huisdieren: ze zijn giftig.
Cresco herinnert je aan het wintersnoeimoment van elke boom, zodat de maretakcheck er gewoon bij hoort in plaats van te worden vergeten tot het voorjaar.